Geguritan

          Geguritan iku puisi jawa gagrag anyar kang ora kaiket dening paugeran tinamtu. Cacahe larik, cacahe wanda, cacahe pada, tembung-tembung kang dipilih, lan surasane kabeh merdika utawa bebas. Gumantung net atine kang nggurit. Ana kang nganggo lelewane basa (gaya bahasa) tinamtu, uga ana kang biasa-biasa wae.

• A. Maca lan naggapi isine teks geguritan sarta niteni perangan-perangane

                  Supaya bisa nemokake isine geguritan bisa dilakoni kanthi cara ing ngisor iki.

1. Maca kanthi premati, yen perlu dibolan-baleni.

2. Nggatekake ubungane larik siji lan sijine, banjur menehi tandha ngaso (/) utawa sugeg (//)

3. Golekana tegese tembung tembung kang angel utawa aneh. Bisa tegese lugu, entar, utawa lambang.

4. Golekana pesen utawa amanat kang dikarepake dening panggurite.

5. Tambahana tembung utawa wanda saengga ukarane bisa cetha lan bisa ditemokake karepe.

                 Menawa cara-cara kasebut wis kalakoni, mesthi bisa kotemokake isine geguritan. Kanthi mentes, apik, endah, mengkono, para siswa banjur bisa menehi panemu. Panemu iku bisa setuju (sarujuk), bisa ora setuju, bisa nyengkuyung, lan bisa uga menehi panemu kang sipate kosok balen (berlawanan)

Sing Ilang Yo Ben Ilang

Saumpama kowe ngerti isi atiku


Kowe ra bakalan ngilang


Kaya pedhut esok kang ilang kesaput srengenge


Kaya embun kang netes siya-siya ono lemah garing


Kang nambah netese eluh ing pipiku iki


Kabeh iku ora kena digetuni


Sebab anane jodho, pati lan rejeki


Kuwi wes digarisake marang Gusti


Sing ilang yo ben ilang


Sesok yo bakalan enthuk ganti kang luwih


Ingkang luwih becik luwih eman


Merga ra bakalan kok gayuh maneh


Wes cukup sakmene anggone riwayat


Kanggo saksine ana lelakone urip


Kowe lan aku kudu nrima lan legawa


Ikhlas kanthi nglakoni


Ora oleh misuh


Iki kabeh sing Kuasa anggone ngatur

• B. Nemokake tuntunan kang dikandhut ing teks geguritan lan njumbuhake karo kahanane bebrayan

                 Geguritan iku umume digawe dening panggurite kanggo nuduhake rasa marang kahanan. Ana kang nggambarake rasa bungah, rasa sedih, nggrantes, utawa malah nggambarake rasa serik kang kepati-pati marang kahanan. Mula saka iku, lumantar geguritan pamaca bsa nemokake tuntutan kang gegayutan karo kahanan.

• C. Nulis geguritan nggunakake ragam basa kang jumbuh utawa cocog karo konteks lan pranatan utawa aturan

                Kaya kacetha ing ngarep menawa nulis geguritan iku merdika utawa bebas. Supaya ana gondhelan, perlu kogatekake bab-bab kaya mengkene.

1. Ora kaiket dening aturan utawa pranatan guru gatra, guru wilangan, guru lagu, lan sapanunggalane.

2. Ngutamakake isi kang mentes, apik, endah lan becik.

3. Bisa nggunakake lelewane basa (purwakanthi, baliswara, saroja, entar, lan sapanunggalane).

4. Isine bisa pitutur, piweling, kritik, protes, nyindhir, nggresah, pamundhut, lan sapanunggalane.

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3